Dit wordt mij voortdurend gevraagd. Iemand schrijft teksten voor een tassenfabrikant, of ze zijn een productvermelding aan het samenstellen, of ze hebben net ruzie gekregen met hun partner over de 'juiste' manier om het te spellen. Kort antwoord: beide werken. Lang antwoord: er is een stad in België waar je nog nooit van hebt gehoord, en die stad is de reden dat we dit gesprek voeren.
De stad die niemand bezoekt
Duffel ligt ongeveer 15 kilometer buiten Antwerpen. Bevolking ongeveer 17.000. De stad heeft een treinstation dat in 1836 werd geopend. Op een verkeersrotonde staat een standbeeld van een jas. Dat is het dan ook voor toeristische attracties.
De lakenproductie begon in de 15e eeuw, misschien eerder. Sommige bronnen zeggen de 11e eeuw, wat een hele tijd lijkt, maar de gegevens uit middeleeuws Vlaanderen zijn niet bepaald compleet. Wat we weten is dat deze stad rond 1600 zware wollen stoffen door heel Europa verscheepte. Het spul was dik, grof en had een opgeruwd oppervlak. Zeelieden gebruikten het om zeilen te repareren. De Spanjaarden en Portugezen kochten er veel van.
Dit gaat over de stad: de lakenindustrie stierf rond 1800 uit. Engelse fabrikanten hebben ontdekt hoe ze dezelfde stof goedkoper kunnen maken. De laatste duffelwevers in Duffel waren verdwenen voordat iemand die vandaag nog leefde, werd geboren. De stadsarchivaris krijgt blijkbaar telefoontjes van mensen over de hele wereld met de vraag waar de plunjejassenfabriek zich bevindt. Hij moet uitleggen dat er nooit een is geweest. De jas werd in Groot-Brittannië ontwikkeld met behulp van stof die voortkwam uit het ontwerp van Duffel, lang nadat Duffel stopte met het maken van de stof.
Dus welke spelling
De stad wordt Duffel gespeld. Eén F, E-L aan het eind. Het woord kwam in de jaren zeventig van de zeventiende eeuw in het Engels terecht als 'duffel', omdat de Nederlanders het zo noemden. De Oxford English Dictionary herleidt het tot 1677.
"Duffle" verscheen later. De Engelsen begonnen het op hun eigen manier uit te spreken, en de spelling veranderde. Tegen de tijd dat de Britse Royal Navy eind 19e eeuw duffelcoats uitgaf aan matrozen, zweefden beide spellingen rond.
Amerikaans-Engels bleef bij 'duffel'. Brits-Engels ging voor 'duffle'. Als je voor een Amerikaans publiek schrijft, gebruik dan duffel. Als je voor een Brits publiek schrijft, gebruik dan duffle. Als je voor een wereldwijd publiek schrijft, kies er dan één en blijf consistent. Uw spelling-controle kan het een of het ander markeren, afhankelijk van de taalinstellingen die u heeft.
Ik heb naar de zoekgegevens van Google gekeken. Er wordt wereldwijd ongeveer tien keer vaker naar 'plunjezak' gezocht dan naar 'plunjezak'. Dat maakt het niet juister. Het betekent alleen dat meer mensen het op die manier typen.
Het EE Cummings-ding
De eerste schriftelijke vermelding van "plunjezak" in het Engels komt uit een brief van EE Cummings. Hij werkte tijdens de Eerste Wereldoorlog als ambulancechauffeur in Frankrijk, onderdeel van het Norton-Harjes Ambulance Corps. In 1917 schreef hij naar huis dat hij 'een plunjezak had, vol'.
Cummings is de man die weigerde zijn naam met een hoofdletter te schrijven en gedichten schreef die eruit zagen alsof ze door een blender gingen. Een paar maanden na het schrijven van die brief werd hij door het Franse leger gearresteerd op verdenking van spionage. Zijn vader moest president Wilson schrijven om hem vrij te krijgen. Hij veranderde de hele gevangeniservaring in een roman genaamd The Enormous Room.
De tassen die de soldaten destijds gebruikten waren kort, misschien 45 centimeter, met koperen oogjes en touwsluitingen. Ze waren verschrikkelijk in het dragen van zware lasten. Veel soldaten lieten ze gewoon in de loopgraven achter. Het leger kwam er pas in 1943 achter hoe ze een fatsoenlijke reistas moesten maken, toen ze het ontwerp langer uitbreidden en een goede schouderband toevoegden.
De jas
Er is ook een duffelcoat. Zelfde oorsprongsverhaal. Knoopsluitingen, grote capuchon, gemaakt van die zware wollen stof. De Britse Royal Navy gebruikte ze tijdens de Tweede Wereldoorlog op Atlantische konvooien. Veldmaarschalk Montgomery droeg er één. Beer Paddington draagt een blauwe.
De jas beleefde een moment in de jaren vijftig en zestig. Vervolgens werd het geassocieerd met academici en linkse politici. In 1981 verscheen Michael Foot, de leider van de Labour Party, in een duffelcoat op een wapenstilstandsceremonie. De pers heeft hem daarvoor vernietigd. Noemde het smerig, respectloos. Daar is de jas nooit echt van hersteld.
Je kunt het op beide manieren spellen. 'Duffelcoat' of 'duffelcoat'. Zelfde regels als de tas.
Wat ik eigenlijk denk
Gebruik "duffel" als je technisch correct wilt zijn over de Belgische afkomst. Gebruik 'duffle' als dat is wat u goed lijkt. Niemand zal weigeren je tas te kopen omdat je het verkeerd hebt gespeld. De mensen die dit onderscheid belangrijk vinden, zijn meestal copywriters en af en toe een etymologische nerd.
De stad Duffel heeft dat jasbeeld in 2007 neergezet. De opdracht daarvoor was de opdracht van een plaatselijke zakenman, Frans Vermeulen. Het heeft jaren buiten zijn bedrijfskantoor gestaan voordat de gemeente ermee instemde het op een openbare plek neer te zetten. Ze hebben hem op een rotonde geplakt. Ik weet niet wat dat zegt over hoe Duffel erover denkt beroemd te zijn vanwege zijn jas en tas, maar het zegt waarschijnlijk wel iets.
